باب دوم - قسمت تمدنى فصل اوّل - وسعت دولت اشكانى و تشكيلات ان مبحث اوّل . وسعت دولت اشكانى - پاىتخت وسعت دولت اشكانى حدود دولت اشكانى را ، نميتوان بتحقيق معلوم داشت و به همين جهت است ، كه در اطلس‌هاى تاريخى ، نقشه دولت اشكانى را ، بنحويكه صحيح باشد ، نتوانسته‌اند ترسيم كنند . علّت اين بىاطّلاعى همان است ، كه در قسمت تاريخى اين كتاب كرارا گفته شده . ما از دولت اشكانى تا اندازه‌اى اطّلاع داريم ، كه نويسندگان يونانى و رومى و ارمنى و يهودى وقايع آن را نوشته‌اند و اينها هم ، چنان كه گذشت ، غالبا بوقايعى علاقه‌مند بودند ، كه با حدود غربى دولت اشكانى ارتباط داشت . پس ميتوان بىترديد گفت ، وقايعى زياد از دورهء اشكانى ، كه بحدود ديگر آن دولت مربوط بوده ، اصلا ضبط نشده ، يا بطور ناقص ضبط گرديده و بنابراين مداركى نيست ، كه حدود دولت اشكانى را موافق آن محقّقا معلوم داريم . نويسندگان قرون اوليّه اسلامى هم ، هرچه راجع باشكانيان نوشته‌اند ، درهم‌وبرهم و مجمل و گنگ است و نميتوان اين نوشته‌ها را مبناى استنباطاتى صحيح ، راجع بتاريخ دولت اشكانى ، قرار داد . بنابراين يگانه منبع ما براى تعيين حدود دولت پارت ، تا اندازه‌اى ، كه مبتنى بر وقايع باشد ، باز نگارشات مورّخين و نويسندگان يونانى و رومى و ارمنى است ، بعلاوه كتاب يوسف فلاويوس مورّخ يهود . اكنون بايد ديد ، كه از اين نوشته‌ها ،